Makedonya

i2

Yugoslavya, Arnavutluk, Yunanistan ve Bulgaristan arasında yer alan ve denize ulaşımı olmayan bir kara devleti olan Makedonya, Orta Vardar adı verilen vadinin iki yakasında uzanır. Nüfusunun % 60′ı şehirlerde yaşamaktadır. 1990′a kadar Yugoslavya’ya bağlı özerk bir cumhuriyet statüsü taşıyan Makedonya, bağımsızlığını bu tarihte kazandı. Ancak Yunanistan’ın karşı çıkması yüzünden adının BM tarafından tescil edilmesi 3 yıl zaman aldı. Makedonya denilen coğrafya, bugün üzerinde Makedonya Cumhuriyeti’nin kurulu bulunduğu coğrafya ile sınırlı değildir. Tarihî Makedonya topraklarının 34.177 km2′lik parçası bugün Yunanistan sınırları içindedir. Bu topraklarda 2 milyonu aşkın Makedon yaşamaktadır.

Makedonyalılar ile Yunanlıların aynı kökten geldiği, genelde kabul edilen görüş olmakla birlikte; bazı tarihçiler Makedonların, Bulgarlarla irkî bağı olduğunu kaydetmektedirler. Makedonya’da bilinen ilk hakimiyeti M.Ö. 725′de Argead Hanedanından Birinci Perdikas kurdu. Böylece Makedonya Krallığı’nın temelini atan bu hanedan, Yunan asıllı değildir. Bölge, Milattan önce 513′ten MÖ. 479′a kadar Perslarin işgalinde kaldı. Milattan önce İkinci Filip’in kral olmasıyla Makedonya güçlenmeye başladı. İkinci Filip’ten sonra, 334-323 yılları arasında Makedonya Kralı olan Büyük İskender döneminde ülke sınırlarına Yunanistan, Anadolu, İran, Suriye ve Mısır katıldı. İskender, Türkistan ve Hindistan’a da girdi. Büyük İskender’in yerine MÖ. 323′te kral olan IV. İskender’i öldüren kumandan Antigonos Kiklons, Makedonya Krallığı’na geçerek yeni bir hanedanı başlattı.

Roma İmparatorluğu’na MÖ. 168′de yenilen Makedonya, bu imparatorluğun hakimiyetine girdi. Roma egemenliğinden sonra Miladî 9′uncu yüzyılın birinci yarısında Slav istilasına uğradı. Bunu Bulgar istilası takip etti. 1014′de Bizans tarafından yıkılan Bulgar İmparatorluğu ile birlikte Makedonya da Bizans İmparatorluğu’nun egemenliğine girdi. Bu durum, Müslüman Türkler Balkanlara gelinceye kadar devam etti. Makedonlar, 867-1057 yılları arasında Bizans Devleti’ne sekiz imparator ve iki imparatoriçe verdi. Dördüncü Haçlı seferi sırasında, 1204-1224 yılları arasında Makedonya’da Latin Krallığı kuruldu. Fakat ülke 1230′da Bulgarların, 1280′de de Sırpların egemenliğine geçti.

Başkent Üsküp dışında Manastır, Kalkandelen, Prilep, Resne, Ohri, Kumanova ve Struga gibi şehirleri olan Makedonya, tarihte önemini hiç yitirmemiş bir coğrafya üzerinde bulunmaktadır. Osmanlı devleti, ilk defa Orhan Gazi döneminde Rumeli’ye ayak bastı. Makedonya’ya ilk Osmanlı akını 1324′te yapıldı. Şehzâde Süleyman Paşa komutasındaki akıncılar, aralıksız yaptıkları akınlarla Selanik’e kadar ilerlediler.

Sultan I. Murat, 1362′de Edirne’yi ele geçirip Osmanlı devletinin başkenti yaptıktan sonra Macar Kralı I. Layoş komutasındaki birleşik Balkan ordusuna karşı 1364′de kazanılan Sırpsındığı savaşının ardından Türklerin Balkanlardaki varlığı tescillenmiş oldu. Sırp-Bulgar güçlerine karşı 1371′de kazanılan Samaku savaşının ardından bir yıl sonra Makedonya ve Sırbistan hükümdarlarına karşı kazanılan Çirmen savaşından sonra Yanbolu, İslimye, Samaku, İhtiman, Karınova, Aydos, Burgaz, İskeçe, Drama, Kavala, Serez, Avrathisarı, Vardır Yenicesi gibi şehirlerin fethiyle 1373′te Rumeli Beylerbeyliği kuruldu. 1389′da Sırp Kralı I. Lazar’a karşı kazanılan Kosova Savaşı’ndan sonra Balkanlar tümüyle Türk egemenliğine girmiş oldu. Bınırları Tuna nehri kıyılarına dayanan Osmanlı devleti karşısında Balkanlarda kafa tutan tek güç olarak Macaristan kaldı. Türklerin Balknlardaki varlığını pekiştiren savaş ise 1396′daki Niğbolu savaşı idi. Ankara savaşının ardından başlayan Fetret Devri’nde, Makedonya’nın kimi şehirleri Osmanlı’nın elinden çıkarken ülkenin birliğini yeniden sağlayan Sultan I. Mehmed döneminde buralar geri alındı. Balkanların tamamen Türk egemenliğine girmesi ise 1448′de Haçlı Ordusu’na karşı kazanılan II. Kosova savaşı ile oldu. Bundan sonra elde edilen topraklara süratle Türk nüfus göç ettirilmeye başlandı. Zaman içinde o hale geldi ki, Makedon nüfusu göçmen Türklerin altına düştü.

Makedonya ismi siyaset alanına 1876′da İstanbul Konferansı’nda imzalanan anlaşmayla isminden bahsedilmeden girdi. Avrupa ülkelerinin Rumeli için öngördükleri reform programı Makedonya’yı da kapsıyordu. Selanik, Manastır ve Kosova’ya atfen Vilayet-i Selase adı da verilen Makedonya, reform yapılması şartıyla Türk egemenliğinde bırakıldı. Çözüm gibi görünen bu durum vaziyeti iyice karmaşıklaştırdı.

Bir yandan Bulgarlar, bir yandan Sırplar, bir yandan da Yunanlılar Makedonya’yı parçalamak için bekliyordu. Bulgarlar, Ege denizine çıkmak için, Sırplar Selanik’i işgal etmek için ve Yunanlılar sınırlarını daha da kuzeye çıkartmak için Makedonya’yı istiyordu. Dolayısıyla bu ülkelerin üçü de Mekadonların kendilerine akraba olduğunu savunuyorlardı. Bu yüzden bölge, 1901′e kadar tam bir komitacılar arenasına döndü. Osmanlı’nın kurduğu iç örgütle Bulgar, Sırp ve Yunan komitacılar çarpışıyor, bunlar ayrıca birbirleriyle kapışıyordu. Sultan II. Abdülhamit tarafından Rumeli Vilayetleri Hakkında Talimat başlığıyla hazırlanan reform planı, hem Bulgaristan, hem de Avusturya-Macaristan ve Rusya İmparatorluğu’nu rahatsız etti.

1903 yazında Makedonya kanlı bir ayaklanmaya sahne oldu. Ayaklanma bastırıldı ama Makedonya’nın Osmanlı’dan kopartılması için de her türlü girişim başlatıldı. Yürürlüğe konulan reform programının takibi, Alman, Fransız, İtalyan, İngiliz ve Rus müfettişlere bırakılırken vergi toplama işi de Osmanlı Bankası’na terkedildi. II. Abdülhamit’in baskılarına boyun eğmesine itiraz eden İttihat ve Terakki Cemiyeti, Sultanı vatana ihanetle suçladı. Genç subaylardan Koloğası (Resneli) Niyazi ve Binbaşı Enver dağa çıkıp çetecilik faaliyetine başladı. İttihat ve Terakki Cemiyeti denetimindeki Manastır Ordusu ayaklandı. Karışıklıklar öylesine yaygınlaştı ki, II. Abdülhamit 23 Temmuz 1908′de II. Meşrutiyet’i de kabul etmek zorunda kaldı.

Bir yandan Arnavutluk, diğer yandan Trablusgarp ayaklanmasıyla uğraşan Osmanlı Devleti, Birinci Balkan Savaşı sırasında Yunan, Sırp, Bulgar ve Karadağ kuvvetlerinin istilasına uğrayan Makedonya’yı tamamen elinden çıkarttı.Birinci Balkan Savaşı’ndan sonra ele geçirdikleri Makedonya topraklarını paylaşma konusunda anlaşamayan Balkan devletleri birbirleriyle savaştılar. 1913′teki II. Balkan Savaşı’nın ardından 10 Ağustos 1913′te imzalanan Bükreş Anlaşması’yla Makedonya’nın Selanik dahil kıyı bölgesi Yunanistan’a, iç bölgesi Sırbistan’a katıldı. İkinci Balkan Savaşı’ndan yenik çıkan Bulgaristan Strumica vadisini aldı. 1941 yılında Almanya’nın yanında yeralan Bulgaristan, Makedonya’nın Yugoslav ve Yunan bölgelerini topraklarına kattı. Savaştan sonra ise aldıklarının hepsini geri verdi. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra Yugoslavya Federasyonu içinde özerk Makedonya Cumhuriyeti kuruldu.

1990 yılına kadar Özerk bir cumhuriyet olarak Yugoslavya Federasyonu çatısı altında yer alan Makedonya, Tito’nun ölümünün ardından parçalanma sürecine girer Yugoslavya ile yollarını ayırdı. Topraklarında yaşayan Arnavut ve Sırplara rağmen bağımsızlık kararı için 8 Eylül 1991′de referanduma giden Makedonya, % 90 halk desteği ile bu kararı onayladı. Aynı yıl 16 partinin katılımıyla seçim yapıldı. % 27.5 oyla Makedonya Milliyetçi Partisi birinci çıkarken cumhurbaşkanlığına da Kiro Gligorov seçildi.

***

MAKEDONYA ÜLKE TEMEL BİLGİLERİ

Resmi Adı Makedonya Cumhuriyeti
Bağımsızlık Tarihi 8 Eylül 1991
Cumhurbaşkanı Branko CRVENKOVSKI
Yüzölçümü 25.713 km²
Nüfus 2.045.262 (2005)
Başkent Üsküp
Başlıca Şehirler Kalkandelen, Manastır, Ohri
Komşuları Arnavutluk, Bulgaristan, Yunanistan, Yugoslavya Federal Cumhuriyeti
Din Ortodoks (%67), Müslüman (%30), %3 diğer
Dil Makedonca
Para Birimi Denar
Resmi Tatil Günleri 1-2 Ocak – Yeni Yıl Tatili
7 Ocak – Noel
Nisan Ayı içinde – Paskalya Tatili (Ortadoks takvimine göre)
1-2 Mayıs – İşçi Günü
2 Ağustos – Milli Gün
8 Eylül – Bağımsızlık Günü
11 Ekim – Faşist işgaline karşı zafer günü

Kaynak: www.tika.gov.tr

***

T.C. Başbakanlık Dış Ticaret Müsteşarlığı
İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi (İGEME)
Makedonya Ülke Profili Raporu

***

TÜRKİYE’NİN MAKEDONYA’DAKİ TEMSİLCİLİKLERİ

Üsküp Büyükelçilik
UI. Slavey Planına-B B 91000
Üsküp/Makdonya
T: (00 389 91) 113270, 112173
F: (00 389 91) 117024

TİKA (Türk İşbirliği ve Kalkınma İdaresi Başkanlığı)
Makedonya Temsilciliği
Uroş Cudokiv Br.2 – 1000
Üsküp/Makedonya
T: (00 389) 230 916 25
F: (00 389) 230 916 26
M: uskup@tika.gov.tr

MAKEDONYA’NIN TÜRKİYE’DEKİ TEMSİLCİLİKLERİ

Makedonya Büyükelçiliği
Filistin Sokak No:30
G.O.P./ANKARA
T: (00 90 312) 4469204

Makedonya Konsolosluğu
Açelya Sokak Şark Apt. No: 4/4
Maçka/İSTANBUL
T: (00 90 212) 2592218
F: (00 90 212) 2292218

Bir Yorum Yazın